Sensoryczne zaburzenia przetwarzania (ang. Sensory Processing Disorder, SPD) to trudności w odbieraniu, interpretowaniu oraz adekwatnym reagowaniu na bodźce pochodzące zarówno ze świata zewnętrznego, jak i z własnego ciała.
W konsekwencji osoby doświadczające takich trudności mogą wykazywać nadwrażliwość lub niedowrażliwość na różnego rodzaju bodźce, takie jak dotyk, dźwięk, światło, zapach czy ruch. Choć każdy układ nerwowy przetwarza bodźce w sposób indywidualny i zmienny, to jednak w przypadku SPD reakcje te bywają na tyle nasilone albo przeciwnie – osłabione, że zaczynają znacząco wpływać na codzienne funkcjonowanie, relacje interpersonalne oraz zdolność regulacji emocjonalnej.
Przyczyny i mechanizmy
Mechanizmy leżące u podłoża sensorycznych trudności przetwarzania nie są jeszcze w pełni poznane. Niemniej jednak dostępne badania wskazują na możliwy udział kilku współwystępujących czynników, takich jak:
- specyficzne funkcjonowanie układu nerwowego i mózgu,
- uwarunkowania genetyczne,
- a także współwystępowanie z innymi trudnościami neurorozwojowymi, między innymi ze spektrum autyzmu, ADHD czy zespołem Downa.
Typowe objawy
W zależności od dominującego wzorca reakcji sensorycznych objawy mogą przyjmować różne formy.
Nadwrażliwość (hiperreaktywność)
W tym przypadku dochodzi do zbyt intensywnego reagowania na bodźce, co często przejawia się poprzez:
- unikanie określonych tkanin, ubrań lub metek,
- trudności w tolerowaniu hałasu, jasnego światła bądź intensywnych zapachów,
- silne reakcje na dotyk, przytulanie lub bliski kontakt fizyczny,
- a także szybkie przeciążenie prowadzące do potrzeby wycofania i izolacji.
Niedowrażliwość (hiporeaktywność)
Z kolei w przypadku obniżonej reaktywności sensorycznej obserwuje się:
- poszukiwanie intensywnych bodźców, takich jak mocne naciskanie, skakanie czy wirowanie,
- obniżoną reakcję na ból, zimno lub ciepło,
- trudności z koordynacją ruchową oraz planowaniem ruchu, co dodatkowo może wpływać na poczucie bezpieczeństwa w ciele.
Wpływ na codzienne życie
Trudności sensoryczne mogą w istotny sposób oddziaływać na wiele obszarów funkcjonowania. W praktyce wpływają one nie tylko na koncentrację i proces uczenia się, lecz także na relacje społeczne oraz wykonywanie codziennych czynności. Nadwrażliwość często prowadzi do przewlekłego napięcia, stresu i stopniowego wycofania, natomiast niedowrażliwość bywa powiązana z impulsywnością, zachowaniami ryzykownymi oraz trudnościami w samoregulacji.
Wsparcie i leczenie
Z uwagi na złożony charakter SPD wsparcie najczęściej ma charakter wielowymiarowy. Może ono obejmować:
- terapię integracji sensorycznej, czyli ćwiczenia stymulujące zmysły w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb,
- indywidualne strategie w domu i szkole, takie jak modyfikacja otoczenia czy planowanie przerw sensorycznych,
- wsparcie psychologiczne ukierunkowane na naukę radzenia sobie ze stresem oraz emocjami związanymi z nadmiarem lub niedoborem bodźców,
- psychoedukację dla rodziców i opiekunów, która pozwala lepiej rozumieć mechanizmy trudności sensorycznych.
Jak może pomóc Przestrzeń Holistic?
Wsparcie psychoterapeutyczne (młodzież i dorośli)
W ramach psychoterapii oferujemy między innymi:
- pomoc w rozumieniu własnych reakcji sensorycznych i emocjonalnych,
- pracę z przewlekłym napięciem, lękiem, przeciążeniem oraz tendencją do wycofania,
- wzmacnianie umiejętności samoregulacji i stawiania granic,
- odbudowę poczucia bezpieczeństwa w relacji z własnym ciałem oraz otoczeniem.
Wsparcie osteopatyczne i regulacyjne
Uzupełniająco proponujemy również:
- osteopatyczne techniki pracy z ciałem wspierające regulację autonomicznego układu nerwowego,
- pracę ukierunkowaną na obszary związane z napięciem i reakcją stresową, w tym okolice nerwu błędnego,
- elektrostymulację nerwu błędnego jako formę wsparcia procesów wyciszania i regulacji,
- akupunkturę, która może wspierać równowagę układu nerwowego oraz redukcję przeciążenia.
W Przestrzeń Holistic traktujemy wszystkie te formy wsparcia jako wzajemnie uzupełniające się i każdorazowo dobierane indywidualnie do potrzeb danej osoby. Celem nie jest „zmiana wrażliwości”, lecz stopniowa poprawa komfortu życia, wzmocnienie poczucia bezpieczeństwa oraz zwiększenie zdolności do regulowania reakcji na bodźce.
Co istotne, odpowiednio wczesna diagnoza oraz dobrze dopasowane, indywidualne wsparcie mogą w znaczący sposób poprawić codzienne funkcjonowanie, koncentrację oraz ogólny komfort życia osób z sensorycznymi zaburzeniami przetwarzania.