DYSFORIA/ NIEZGODNOŚĆ PŁCIOWA
Dysforia płciowa / niezgodność płciowa – na czym polega diagnoza i kiedy warto się zgłosić?
Dysforia płciowa to określenie odnoszące się do dyskomfortu lub cierpienia wynikającego z rozbieżności między płcią przypisaną przy urodzeniu a tożsamością płciową. Trudności te mogą pojawiać się na różnych etapach życia – czasem narastać wraz z dojrzewaniem, czasem zmieniać swoje nasilenie pod wpływem doświadczeń społecznych, rodzinnych lub zawodowych.
Dla wielu osób diagnoza dysforii płciowej jest kluczowym etapem na drodze do dalszych działań, takich jak uzyskanie dostępu do procedur medycznych afirmujących płeć czy rozpoczęcie procesu sądowej korekty płci metrykalnej. Jednocześnie warto podkreślić, że rolą psychologa nie jest podejmowanie decyzji o tranzycji za pacjenta, lecz przede wszystkim ocena zasobów emocjonalnych i poznawczych potrzebnych do świadomego wejścia w ten proces, a także towarzyszenie i wspieranie w trakcie zmian.
Na czym polega diagnoza dysforii / niezgodności płciowej?
Proces diagnostyczny trwa zwykle od 3 do 6 miesięcy, a spotkania odbywają się co 2–4 tygodnie. Długość diagnostyki zależy m.in. od celu diagnozy, historii zdrowotnej czy dotychczasowego leczenia.
W trakcie diagnozy mogą pojawić się następujące elementy:
1. Wywiad psychologiczny (rozmowa)
To pierwszy i najważniejszy etap, w którym omawiamy historię tożsamości płciowej, ważne doświadczenia życiowe, funkcjonowanie emocjonalne oraz aktualną sytuację osobistą. Rozmowa pozwala lepiej zrozumieć kontekst, w którym pojawiają się trudności.
2. Testy psychologiczne
Stosowane tylko wtedy, kiedy jest to uzasadnione indywidualną sytuacją pacjenta. Mogą obejmować:
- kwestionariusze osobowości (np. MMPI),
- narzędzia do oceny funkcjonowania poznawczego,
- inne testy wspierające diagnozę.
3. Życiorys emocjonalny
Część osób proszona jest o przygotowanie pisemnej historii rozwoju swojej tożsamości płciowej oraz najważniejszych doświadczeń emocjonalnych. Pozwala to uporządkować informacje i pogłębić rozumienie własnej drogi.
4. Psychoedukacja
Na każdym etapie dbamy o to, aby pacjent miał pełną i rzetelną wiedzę dotyczącą przebiegu tranzycji, możliwych interwencji medycznych, potencjalnych zmian w obszarze funkcjonowania społecznego czy emocjonalnego. Dzięki temu decyzje podejmowane są świadomie i w oparciu o rzetelne informacje.
Kto może zgłosić się na diagnozę dysforii płciowej?
Diagnoza jest dedykowana osobom:
- niebinarnym,
- identyfikującym się inaczej niż z płcią przypisaną przy urodzeniu,
- potrzebującym opinii dla sądu w celu korekty płci metrykalnej,
- potrzebującym skierowania do lekarza w ramach medycznych procedur afirmujących płeć (terapia hormonalna, zabiegi chirurgiczne),
- chcącym uzyskać zaświadczenie dla szkoły, uczelni lub pracy,
- szukającym psychologicznego wsparcia podczas lub po tranzycji.
Co wpływa na czas trwania procesu diagnostycznego?
Na długość diagnozy mogą wpływać czynniki takie jak:
- cel diagnozy (np. opinia do sądu, skierowanie do endokrynologa),
- wcześniejsze opinie i dokumentacja,
- rozpoczęta wcześniej terapia hormonalna,
- współwystępujące choroby somatyczne,
- zaburzenia psychiczne,
- rozpoznanie niepełnosprawności intelektualnej.
Standardowo proces trwa 3–6 miesięcy, ale w zależności od indywidualnej sytuacji może być krótszy lub dłuższy.
Opinia po procesie diagnozy – koszt
Po zakończeniu procesu diagnostycznego istnieje możliwość uzyskania:
- opinii psychologicznej – koszt: 200 zł,
- opinii sądowej potrzebnej do korekty płci metrykalnej – koszt: 300 zł.
