Racjonalizacja to mechanizm obronny polegający na znajdowaniu logicznie brzmiących wyjaśnień lub usprawiedliwień dla swoich działań, decyzji lub zachowań, które w rzeczywistości są irracjonalne lub nieodpowiednie. Osoba używająca racjonalizacji stara się przekonać siebie i innych, że jej zachowanie jest uzasadnione i rozsądne, pomimo że może być napędzane emocjami lub potrzebami, które są trudne do zaakceptowania.
Przykłady racjonalizacji mogą obejmować:
1. Usprawiedliwianie złych nawyków: Osoba może racjonalizować nadmierne picie alkoholu, tłumacząc to stresującą pracą, chociaż w rzeczywistości może to wynikać z uzależnienia.
2. Znajdowanie “logicznych” powodów dla impulsywnego zachowania: Osoba po kupieniu drogiego przedmiotu, który nie jest jej potrzebny, może tłumaczyć to jako “inwestycję w siebie”, mimo braku racjonalnego uzasadnienia.
3. Usprawiedliwianie zdrady w związku: W przypadku zdrady, osoba może próbować racjonalizować swoje zachowanie, twierdząc, że nie była wystarczająco kochana lub zrozumiana w swoim związku.
Racjonalizacja pomaga osłabić poczucie winy lub wyrzutów sumienia, które mogą towarzyszyć irracjonalnemu zachowaniu. Jednak może to także prowadzić do utrzymywania niezdrowych nawyków lub podejmowania nieodpowiednich decyzji, które nie służą dobrostanowi osoby. W terapii psychologicznej, eksplorowanie mechanizmu racjonalizacji może pomóc osobie w zrozumieniu głębszych motywacji swojego zachowania i w bardziej świadomym podejmowaniu decyzji.