Pojęcie spostrzeganej własnej skuteczności (perceived self-efficacy) wprowadził Albert Bandura (1977). Poczucie własnej skuteczności odnosi się do przekonania, że jesteśmy w stanie skutecznie radzić sobie z wyzwaniami i osiągać zamierzone cele. Nie dotyczy ono wyłącznie obiektywnych umiejętności, lecz przede wszystkim wiary w to, że potrafimy z nich korzystać w sytuacjach trudnych, stresujących czy nowych. Właśnie ta indywidualna ocena różnicuje ludzi pod względem sposobu myślenia, odczuwania i działania. Jak podkreślają Locke i Latham (1990), im silniejsze są przekonania dotyczące własnej skuteczności, tym ambitniejsze cele wyznaczają sobie ludzie oraz tym większe zaangażowanie przejawiają, nawet pomimo pojawiających się niepowodzeń.
Osoba z wysokim poczuciem własnej skuteczności częściej podejmuje inicjatywę, wykazuje większą wytrwałość i szybciej wraca do równowagi po porażkach. Natomiast niskie poczucie skuteczności wiąże się zazwyczaj z unikaniem wyzwań, łatwym poddawaniem się oraz nasilonym poczuciem bezradności.
Skąd bierze się poczucie własnej skuteczności?
Czynniki psychologiczne
- Doświadczenia sukcesów – nawet drobne osiągnięcia wzmacniają wiarę w siebie i budują poczucie sprawstwa.
- Interpretacja porażek – osoby o wysokim poczuciu skuteczności traktują je jako informację zwrotną i lekcję, a nie dowód własnej słabości.
- Wewnętrzne przekonania i schematy myślowe, które determinują sposób interpretowania sytuacji.
Objawy niskiego poczucia skuteczności
- Myśli: „Nie dam rady”, „To za trudne dla mnie”.
- Lęk przed porażką.
- Trudności z utrzymaniem motywacji.
Behawioralne:
- Unikanie trudnych zadań.
- Odkładanie działań na później.
- Szybkie rezygnowanie w obliczu przeszkód.
Jak wzmacniać poczucie własnej skuteczności?
Psychoterapia
- CBT – zmiana przekonań ograniczających („Nie potrafię”) na wspierające („Mogę się tego nauczyć”).
- Terapia oparta na zasobach – praca nad zauważaniem i docenianiem własnych osiągnięć.
Praktyka w życiu codziennym
- Ustalanie małych, realistycznych celów i stopniowe zwiększanie ich trudności.
- Celebrowanie sukcesów oraz regularne notowanie postępów.
- Koncentrowanie się na rozwiązaniach zamiast na przeszkodach.
- Wsparcie społeczne – przebywanie w otoczeniu, które wzmacnia i inspiruje.
- Korzystanie z pozytywnych wzorców, np. mentoringu czy modelowania.
Podsumowanie
Poczucie własnej skuteczności jest jednym z kluczowych czynników, które decydują o tym, czy podejmujemy wyzwania i czy wytrwamy mimo trudności. To właśnie ono wpływa na to, czy w sytuacji problemowej powiemy: „to niemożliwe”, czy raczej „spróbuję, dam radę”.
Jeśli zauważasz, że często rezygnujesz, zanim jeszcze spróbujesz, być może to obniżone poczucie skuteczności Cię blokuje. Nie czekaj – umów się na konsultację w Przestrzeń Holistic i zacznij wzmacniać swoją sprawczość.
Bibliografia:
Juczyński, Z. (2000). Poczucie własnej skuteczności–teoria i pomiar.
Maddux, J. E., & Stanley, M. A. (1986). Self-efficacy theory in contemporary psychology: An overview. Journal of Social and Clinical psychology, 4(3), 249-255.