Neuroprzekaźniki a nastrój: serotonina, dopamina i noradrenalina – jak działają i dlaczego są tak ważne?
Nasze samopoczucie, poziom energii, motywacja, impulsywność czy zdolność do kontroli zachowań nie są kwestią woli, lecz określonych procesów neurologicznych. Kluczową rolę odgrywają tu neuroprzekaźniki -niewielkie cząsteczki chemiczne, dzięki którym neurony mogą komunikować się ze sobą.
Ich równowaga jest wyjątkowo ważna dla zdrowia psychicznego, a zaburzenia w ich działaniu znajdujemy m.in. w depresji, zaburzeniach lękowych, ADHD itd.
Wśród najważniejszych neuroprzekaźników regulujących nastrój znajdują się trzy: serotonina, dopamina i noradrenalina.
Serotonina
Serotonina to neuroprzekaźnik odpowiadający za poczucie stabilności i równowagi emocjonalnej. Produkowana jest w dwóch miejscach: w przewodzie pokarmowym oraz w ośrodkowym układzie nerwowym. Ważne jest, że serotonina wytwarzana w jelitach nie przekracza bariery krew–mózg, więc nie może działać bezpośrednio w strukturach mózgu.
Jako neurotransmiter serotonina umożliwia przekazywanie sygnałów między neuronami, wpływając na wiele procesów psychicznych i fizjologicznych, takich jak:
- regulacja nastroju,
- sen,
- funkcje poznawcze.
Jej niedobór może prowadzić do szeregu objawów, m.in.:
- zaburzeń snu (bezsenność lub nadmierna senność),
- przewlekłego zmęczenia,
- trudności z koncentracją,
- niepokoju i wahań nastroju,
- drażliwości, obniżenia libido oraz pogorszenia funkcji seksualnych.
Dopamina – neuroprzekaźnik motywacji, nagrody i działania
Czym jest?
Odpowiada za motywację, uczucie przyjemności, koncentrację oraz koordynację ruchową. Jej niedobór może prowadzić do poważnych zaburzeń zdrowotnych, takich jak depresja, choroba Parkinsona, zmęczenie czy problemy z pamięcią
Jak działa?
Jej zadaniem jest nagradzać nas za aktywność:
„Zrób to → poczujesz satysfakcję → będziesz chciał powtórzyć.”
Dzięki dopaminie wstajemy z łóżka, realizujemy cele i odczuwamy radość z codziennych rzeczy.
Gdy jest jej za mało:
- brak motywacji, apatia
- trudność w skupieniu
- anhedonia (niemożność odczuwania przyjemności)
- przewlekłe zmęczenie
- prokrastynacja
- spadek napędu psychoruchowego
Niski poziom dopaminy bywa charakterystyczny m.in. w depresji, ADHD oraz w przebiegu uzależnień (gdzie układ nagrody staje się przeciążony).
Noradrenalina – neuroprzekaźnik energii, czujności i reakcji na stres
Czym jest?
Noradrenalina (norepinefryna) działa jak biologiczny „system alarmowy”. To neuroprzekaźnik i hormon, który mobilizuje organizm do działania, zwiększa koncentrację, podnosi ciśnienie krwi i tętno. Jest kluczowa dla reakcji na stres, regulacji nastroju i funkcji poznawczych, a jej poziom jest najniższy podczas snu i najwyższy w sytuacjach wymagających mobilizacji.
Jak działa?
Wyostrza uwagę, zwiększa gotowość do działania i pozwala mózgowi szybciej przetwarzać informacje w sytuacjach wymagających reakcji.
Gdy jest jej za mało:
- spadek energii
- problemy z koncentracją
- brak zdolności do działania w stresie
- przewlekłe zmęczenie
- „mgła mózgowa”
- spłycenie emocjonalne
Niedobór noradrenaliny jest częsty w depresji z silnym zmęczeniem oraz w zaburzeniach koncentracji.
Co wpływa na poziom neuroprzekaźników?
- przewlekły stres
- traumy i napięcie ośrodka stresu (oś HPA)
- brak snu
- niedobory żywieniowe (omega-3, wit. D, magnez, żelazo, B6, B12)
- mała aktywność fizyczna
- używki (alkohol, nikotyna, narkotyki)
- leki, choroby somatyczne
- czynniki genetyczne
Układ neuroprzekaźników w naszym mózgu jest wyjątkowo plastyczny, co oznacza, że jego funkcjonowanie można świadomie wspierać i regulować. Równowaga neuroprzekaźników nie jest dana raz na zawsze – można ją wzmacniać poprzez różne strategie:
- Psychoterapia – pozwala rozładować napięcie emocjonalne, przepracować trudne doświadczenia i w naturalny sposób wpływa na neuroprzekaźniki odpowiadające za nastrój i stres.
- Styl życia – regularna aktywność fizyczna, odpowiedni sen i techniki relaksacyjne mają realny wpływ na poziom serotoniny, dopaminy czy endorfin.
- Odżywianie – właściwa dieta dostarcza składników potrzebnych do produkcji neuroprzekaźników, wspierając równowagę psychiczną i energię życiową.
Praca z neuroprzekaźnikami może być prowadzona w sposób wielotorowy, łącząc różne podejścia dla maksymalnej skuteczności. W Przestrzeń Holistic oferujemy kompleksowe wsparcie, które pozwala zadbać o siebie na wielu poziomach. Nasi specjaliści pomogą Ci dobrać indywidualny plan:
- Psychodietetyk – podpowie, jak dieta wpływa na funkcjonowanie mózgu i pomoże wprowadzić zmiany żywieniowe wspierające równowagę neuroprzekaźników.
- Osteopata – poprzez pracę z ciałem wpływa na układ nerwowy, redukując napięcie i wspierając prawidłowe funkcjonowanie organizmu.
- Psychiatra – w wybranych przypadkach, pod opieką specjalisty, leki mogą wspierać pracę neuroprzekaźników i ułatwiać powrót do równowagi
Dzięki takiemu kompleksowemu podejściu możesz poprawić samopoczucie, odzyskać energię i poczucie równowagi, a także nauczyć się strategii, które będą wspierały Twój układ nerwowy na co dzień. Zadbaj o siebie z pomocą naszych ekspertów i odkryj, jak wielowymiarowa troska o ciało i umysł wpływa na jakość życia.