Hormony płciowe – estrogen, progesteron i testosteron. Jak wpływają na emocje, zachowania seksualne i odczuwanie bólu?
Hormony płciowe to nie tylko substancje odpowiedzialne za płodność czy cechy biologiczne. To także jedne z najważniejszych regulatorów naszego nastroju, emocji, czy popędu seksualnego. Każdy z nich działa w unikalny sposób, a ich wahania są bezpośrednio powiązane z tym, jak się czujemy i jak reagujemy na stres.
Estrogeny – czym są i jak działają?
Estrogeny odpowiadają za:
- rozwój żeńskich narządów płciowych oraz kształtowanie II i III-rzędowych cech płciowych (budowa ciała, typ owłosienia, rozwój piersi),
- kształtowanie IV-rzędowych cech płciowych, czyli psychiki, popędu seksualnego i zachowań związanych z płciowością,
- regulują cykl miesiączkowy, szczególnie w fazie folikularnej -stymulują rozrost endometrium i przygotowują je do implantacji zarodka,
- regulują gospodarkę lipidową -zwiększają poziom HDL, obniżają LDL i wspierają wydalanie cholesterolu,
- wpływają na gospodarkę wapniową -zwiększają odkładanie wapnia w kościach, hamując rozwój osteoporozy,
- zwiększają przyswajanie i syntezę białek oraz stymulują produkcję m.in. fibrynogenu, ceruloplazminy, angiotensynogenu,
- zwiększają krzepliwość krwi,
- zwiększają pobudliwość i siłę skurczu mięśni gładkich macicy i jajowodów,
- pobudzają proliferację komórek endometrium i nabłonka piersi (co tłumaczy ich potencjał rakotwórczy przy długotrwałej stymulacji).
Fizjologiczna rola estrogenów w cyklu miesiączkowym
W fazie folikularnej: odbudowują endometrium i naczynia krwionośne, przygotowują macicę na przyjęcie zapłodnionej komórki, pobudzają wydzielanie śluzu szyjkowego.
W fazie lutealnej: wspierają dalszy rozrost endometrium i ułatwiają implantację.
Podczas miesiączki: wzrost stężenia estrogenów zwiększa krzepliwość krwi i pomaga zakończyć krwawienie.
Progesteron, dawniej luteina
Żeński hormon płciowy wytwarzany głównie przez komórki ciałka żółtego w fazie lutealnej i wczesnej ciąży, a podczas późniejszej ciąży przez łożysko. Jest jednym z najważniejszych hormonów wydzielanych przez jajniki.
Progesteron – jak działa?
Rola w cyklu i ciąży:
Umożliwia implantację zapłodnionego jaja i utrzymanie ciąży.
Jeśli nie dochodzi do ciąży → spadek progesteronu → złuszczenie endometrium (menstruacja).
Po zapłodnieniu: wydzielany przez ciałko żółte, od 14–18 tyg. ciąży także przez łożysko.
Działanie na narządy rozrodcze
- Ułatwia owulację przez stymulowanie proteolizy pęcherzyka Graafa.
- Rozwija endometrium, umożliwiając implantację.
- Hamuje nadmierny rozrost endometrium pod wpływem estrogenów.
- Współdziała z estrogenami w przygotowaniu gruczołów sutkowych do laktacji.
- Cyklicznie wpływa na nabłonek jajowodów, szyjki macicy i pochwy.
Rola w utrzymaniu ciąży
- Hamuje reakcję immunologiczną matki na antygeny płodu.
- Pobudza wydzielanie substancji odżywczych w błonie śluzowej jajowodów i macicy.
Testosteron – jak działa?
Steroidowy hormon płciowy z grupy androgenów produkowany głównie przez komórki Leydiga w jądrach pod wpływem LH, a także w niewielkich ilościach przez korę nadnerczy, jajniki i łożysko.
Rola w rozwoju i funkcjach płciowych:
- Kształtuje płeć i cechy płciowe w życiu płodowym (rozwój przewodów Wolffa → nasieniowody, najądrza, kanaliki plemnikotwórcze).
- Wpływa na funkcje gonad.
- Wpływa na rozwój wtórnych cech płciowych: budowa ciała, głos, owłosienie, zarost twarzy.
- Działanie anaboliczne i metaboliczne
- Pobudza syntezę białek → wzrost masy mięśniowej i siły.
- Wpływa na metabolizm lipidów -zwiększa poziom cholesterolu, może podnosić ciśnienie krwi.
- Pobudza rozwój gruczołu krokowego → zwiększa jego objętość, wpływa na ryzyko raka prostaty.
- Wpływa na kości, ale przyspieszenie zakończenia wzrostu zależy głównie od estrogenów.
- Wpływ na libido i zachowania
- Zwiększa popęd seksualny, choć długotrwałe stosowanie egzogennego testosteronu może osłabiać efekt.
- Wspiera motywację, energię i cechy typowo „męskie” zachowań.
Testosteron u kobiet
- Działa anabolicznie, ale stosowanie lecznicze jest rzadkie ze względu na ryzyko maskulinizacji i hirsutyzmu.
- Nadmiar testosteronu w ciąży może wywołać u płodu żeńskiego cechy obojnactwa rzekomego żeńskiego.
- Stosowany w przypadku dążenia do korekty płci i maskulinizacji (terapia hormonalna zastępcza)
Hormony płciowe nie tylko regulują funkcje rozrodcze, ale mają ogromny wpływ na nasze emocje, samopoczucie i zachowanie. Ich równowaga sprzyja stabilności emocjonalnej, witalności i zdrowemu libido, natomiast zaburzenia poziomu któregokolwiek z hormonów mogą powodować wahania nastroju, drażliwość, problemy ze snem i obniżoną motywację.