Agorafobia to irracjonalny lęk przed przebywaniem na otwartych przestrzeniach, wychodzeniem z domu, wchodzeniem do sklepów, przebywaniem w tłumie lub miejscach publicznych, a także przed samotnym podróżowaniem. Lęk ten najczęściej wynika z obawy przed wystąpieniem ataku paniki i brakiem możliwości uzyskania pomocy.
Zaburzeniu temu nierzadko towarzyszą również inne trudności psychiczne, takie jak depresja czy fobia społeczna. Mogą one znacząco ograniczać codzienne funkcjonowanie oraz kontakty społeczne, a w niektórych przypadkach prowadzić nawet do całkowitego wycofania się z życia poza domem. Często obserwuje się także obecność natrętnych myśli (natręctw).
Etiologia (przyczyny powstawania agorafobii)
Etiologia agorafobii jest złożona i najczęściej ma charakter wieloczynnikowy. Do tej pory nie odkryto przyczyny tego zaburzenia.
Objawy
- Silny, irracjonalny lęk przed:
– otwartymi przestrzeniami,
– tłumem,
– podróżą (szczególnie samotną),
– przebywaniem w miejscach, z których trudno się wydostać,
– utratą kontroli w miejscu publicznym,
– brakiem dostępu do pomocy w razie złego samopoczucia. - Lęk antycypacyjny – obawa przed samą możliwością pojawienia się sytuacji lękowej.
- Unikanie określonych miejsc i sytuacji.
- Poczucie zagrożenia, napięcia, bezradności.
- Objawy somatyczne (fizyczne) – szczególnie podczas napadu paniki:
– palpitacje serca,
– zawroty głowy,
– nudności,
– uczucie duszności,
– drżenie ciała,
– nadmierne pocenie się,
– omdlenia lub uczucie nierealności.Leczenie i postępowanie terapeutyczne
Leczenie agorafobii zazwyczaj obejmuje terapię psychologiczną, wsparcie farmakologiczne (jeśli konieczne) oraz pracę własną pacjenta.
Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT):
- Praca nad przekonaniami i myślami wywołującymi lęk
- Nauka identyfikowania i modyfikowania błędnych schematów myślenia
- Ekspozycja – stopniowe i kontrolowane konfrontowanie się z sytuacjami wywołującymi lęk (technika „desensytyzacji”).
- Nauka strategii radzenia sobie z lękiem (np. techniki oddechowe, relaksacyjne, uważność).
Psychoterapia psychodynamiczna:
- Analiza nieświadomych konfliktów, które mogą leżeć u podłoża lęku.
- Praca z doświadczeniami z dzieciństwa, relacjami i emocjami.
Terapia schematów:
Pomoc w rozpoznaniu głęboko zakorzenionych schematów myślenia i działania (np. brak poczucia bezpieczeństwa).
Terapia EMDR (w przypadku traum):
Szczególnie pomocna, jeśli agorafobia ma związek z doświadczeniem traumy.
Terapia przy użyciu VR (virtual reality):
Terapia z użyciem VR wykorzystuje gogle wirtualnej rzeczywistości, które przenoszą pacjenta do realistycznie odwzorowanych, wywołujących lęk środowisk – np.: centrum handlowego
Dzięki temu pacjent może bezpiecznie i kontrolowanie doświadczyć trudnych sytuacji, bez fizycznego narażania się na nie – co szczególnie pomaga osobom, które całkowicie unikają wychodzenia z domu.
Farmakoterapia (wspomagająco, przy nasilonych objawach)
Bibliografia:
Botella, C., García‐Palacios, A., Villa, H., Baños, R. M., Quero, S., Alcañiz, M., & Riva, G. (2007). Virtual reality exposure in the treatment of panic disorder and agoraphobia: A controlled study. Clinical Psychology & Psychotherapy: An International Journal of Theory & Practice, 14(3), 164-175.
Leeds, A. M. (2012). EMDR treatment of panic disorder and agoraphobia: Two model treatment plans. Journal of EMDR Practice and Research, 6(3), 110-119.
Malbos, E., Rapee, R. M., & Kavakli, M. (2013). A controlled study of agoraphobia and the independent effect of virtual reality exposure therapy. Australian & New Zealand Journal of Psychiatry, 47(2), 160-168.