Derealizacja – czym jest i jak ją rozpoznać
Derealizacja to zjawisko psychiczne, w którym osoba odczuwa, że świat wokół staje się nierealny, jakby snem lub filmem. Osoby doświadczające derealizacji często czują, że otoczenie jest obce i płaskie, a także pozbawione głębi, co wywołuje niepokój i dezorientację. Zjawisko to może występować w zaburzeniach lękowych, PTSD, depresji, zaburzeniach dysocjacyjnych lub w wyniku silnego stresu, dlatego warto je obserwować. Derealizacja nie oznacza utraty kontaktu z rzeczywistością, ponieważ osoba wie, że percepcja jest zaburzona, jednak ta świadomość nie zawsze przynosi ulgę.
Objawy derealizacji:
- Odczucie, że świat jest obcy, odległy lub nierealny
- Wrażenie życia we śnie, mgle lub za ekranem
- Brak emocjonalnego związku z otoczeniem
- Zniekształcenia percepcyjne – światło lub dźwięki wydają się nienaturalne
- Dezorientacja i trudność w rozpoznawaniu znajomych miejsc
- Wrażenie „bycia poza sobą”, często powiązane z depersonalizacją
Najczęstsze przyczyny derealizacji
Derealizacja może wystąpić z powodu:
- Silnego stresu lub przewlekłego lęku
- Zaburzeń lękowych i PTSD
- Traum z dzieciństwa, przemocy lub zaniedbania emocjonalnego
- Użycia substancji psychoaktywnych
- Braku snu, wyczerpania fizycznego i psychicznego
To mechanizm przetrwania – odcięcie od emocji pomaga przetrwać trudne doświadczenia.
Z czym współwystępuje derealizacja
Derealizacja rzadko pojawia się samodzielnie, ponieważ najczęściej współtowarzyszy PTSD, depersonalizacji, zaburzeniom lękowym, depresyjnym i dysocjacyjnym.
Często występuje przy zaburzeniach osobowości, fugach lub amnezji dysocjacyjnej, a jej intensywność może zmieniać się w czasie.
Leczenie derealizacji
Derealizacja nie jest chorobą samą w sobie, ale objawem – dlatego kluczowe jest dotarcie do źródła i leczenie przyczyny.
Główne podejścia terapeutyczne:
Psychoterapia
- Psychoterapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomocna w rozpoznawaniu zniekształceń poznawczych i regulacji lęku
- Psychoterapia psychodynamiczna – eksploruje mechanizmy obronne, nieświadome konflikty, szczególnie wskazana przy towarzysząch zaburzeniach osobowości
- Terapia schematów – szczególnie przy współistniejących zaburzeniach osobowości
- Terapia traumy – w tym EMDR (rapid eye movement)
EMDR działa na zasadzie odblokowywania i przetwarzania zamrożonych wspomnień traumatycznych, które często są źródłem objawów dysocjacyjnych (w tym derealizacji). Wykorzystuje dwustronną stymulację mózgu (np. ruchy gałek ocznych, stuknięcia, dźwięki) podczas przywoływania trudnych wspomnień. To pozwala przeprocesować traumy i zintegrować je w sposób bezpieczny. Osoby z derealizacją często mają zamrożone reakcje emocjonalne – EMDR pomaga je “rozmrozić”, przetworzyć i zakończyć działanie mechanizmu dysocjacji.
Samopomoc i wsparcie codzienne
Osoby z derealizacją mogą stosować techniki uziemiające, np. skupienie na pięciu rzeczach widocznych wokół lub kontakcie z ciałem. Pomocne jest też mindfulness, aktywność fizyczna oraz unikanie używek, które mogą nasilać objawy i utrudniać powrót do rzeczywistości.