Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, które profesjonalnie nazywamy spektrum autyzmu. Mówimy o spektrum autyzmu, ponieważ nie ma jednego wzorca funkcjonowania osób autystycznych. Autyzm może mieć różne formy, od łagodnych do bardzo nasilonych. Jest to całościowe zaburzenie rozwoju, które może objawiać się na różne sposoby.
Według ICD-11, objawy autyzmu to powtarzalne, ograniczone i nieelastyczne wzorce zachowań, zainteresowań lub aktywności. Te wzorce są nietypowe lub nadmierne w stosunku do wieku i kontekstu społeczno-kulturowego.
Objawy autyzmu
- Trudności w nawiązywaniu przyjaźni
- Trudności w rozumieniu uczuć i myśli innych osób
- Unikanie kontaktu wzrokowego
- Opóźnienie rozwoju mowy
- Brak zainteresowania zabawami grupowymi
- Schematyczne, mało kreatywne zabawy
- Brak rozumienia sytuacji i zasad społecznych
- Nadmierna impulsywność i aktywność
- Stereotypowe ruchy
- Nadwrażliwość lub obniżona wrażliwość na bodźce zmysłowe – np noszenie określonych ubrań; inny materiał wprowadza w dyskomfort
- Problem w rozumieniu sarkazmu, żartów – branie rzeczy “wprost”
Autyzm i ADHD (AuDHD) – dlaczego często współwystępują?
Autyzm i ADHD są odrębnymi zaburzeniami, ale mają wspólne cechy, dlatego często idą w parze. Wiele osób ze spektrum autyzmu ma również ADHD (ok. 30-50% przypadków).
Podobieństwa między ASD a ADHD
- Trudności z regulacją emocji
- Problemy z koncentracją i uwagą
- Nadwrażliwość na bodźce
- Trudności w relacjach społecznych
- Impulsywność i potrzeba ruchu
Różnice
Autyzm → Skłonność do rutyny, potrzeba przewidywalności, trudności z „czytaniem” emocji innych osób.
ADHD → Impulsywność, łatwe rozpraszanie się, potrzeba ciągłej stymulacji.
Współwystępowanie AuDHD sprawia, że diagnoza może być trudniejsza, ponieważ niektóre objawy mogą się wzajemnie maskować.
Terapia – jak pomagać osobom z AuDHD?
Nie ma jednej uniwersalnej metody, ale skuteczne podejście obejmuje:
- Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomaga w radzeniu sobie z emocjami, stresem i budowaniu nawyków.
- Terapia sensoryczna – szczególnie ważna przy nadwrażliwości na bodźce.
- Trening umiejętności społecznych – dla osób z trudnościami w interakcjach.
- Wsparcie farmakologiczne – np. leki na ADHD mogą pomóc w regulacji uwagi i impulsów.
- Indywidualne podejście – strategia dostosowana do konkretnej osoby, np. praca nad organizacją czasu, strategiami regulacji emocji.
Diagnoza autyzmu – jak przebiega?
Diagnoza autyzmu jest procesem wieloetapowym, który wymaga oceny różnych aspektów funkcjonowania osoby. Obejmuje wywiady, obserwacje, testy oraz konsultacje z różnymi specjalistami.
Kto diagnozuje autyzm?
Diagnozę ASD (Autism Spectrum Disorder) mogą przeprowadzić:
- Psychiatra dziecięcy lub dorosły (może postawić oficjalną diagnozę)
- Psycholog kliniczny (prowadzi testy diagnostyczne)
- Neurolog
Ważne, aby diagnoza była przeprowadzona przez zespół interdyscyplinarny – szczególnie u dzieci, ale też u dorosłych, u których objawy mogą być mniej oczywiste.
Etapy diagnozy autyzmu
1. Wywiad kliniczny z rodzicami / osobą dorosłą).
- Funkcjonowanie w codziennym życiu – relacje społeczne, komunikacja, zainteresowania, rutyny.
- Trudności w sensoryce, emocjach i adaptacji do zmian.
Historia edukacyjna i zawodowa (dla dorosłych).
2. Kwestionariusze i testy diagnostyczne
3. Obserwacja zachowania
W warunkach klinicznych lub w naturalnym środowisku (szkoła, dom).
Ocena interakcji społecznych, schematów zachowań, reakcji na bodźce.
4. Konsultacje dodatkowe
Neurologiczna – jeśli istnieje podejrzenie innych przyczyn objawów
Psychiatryczna – w celu wykluczenia innych zaburzeń (np. ADHD, OCD, lęków).