Histrioniczne zaburzenie osobowości (osobowość histrioniczna, histrionic personality disorder; HPD) – zaburzenie osobowości, w którym występuje wzorzec zachowań zdominowany przesadnym wyrazem emocjonalnym, teatralnością zachowań, staraniami o zwrócenie na siebie uwagi i prowokacyjną seksualnością.
W sferze relacji interpersonalnych osoby z HZO znamionuje skłonność
do uwodzenia i prowokacji seksualnych. Nieadekwatne do sytuacji i kontekstu społecznego zachowania podejmowane są nie tylko wobec osób obdarzanych uczuciowym czy seksualnym zainteresowaniem, lecz pojawiają się w rozmaitych kontaktach społecznych. Choć zwykle jednostki te prowadzą normalne życie seksualne, niektóre z nich cechuje promiskuityzm, oziębłość czy impotencja (Morrison, 2001, s. 482). Osoba o histrionicznym stylu lubi słyszeć komplementy i pochwały. Zachowuje się w sposób czarujący i jest skłonna do subtelnego flirtowania. Zwraca uwagę na swój wygląd zewnętrzny, dba o siebie, czerpie przyjemność ze śledzenia trendów mody. Mimo że bywa impulsywna, zdolna jest odroczyć zaspokojenie. Chociaż lubi pozostawać w centrum uwagi, potrafi ustąpić z centralnej pozycji i zająć miejsce widza. Jej styl wypowiedzi jest adekwatny pod względem ogólności i konkretności. Jest skłonna do poszukiwania wrażeń, pełna życia i wylewna w okazywaniu uczuć (Groth, 2014).
Osobowość histrioniczna (ICD-10). Spełnione ogólne kryteria zaburzeń
osobowości (F60).
Występują co najmniej 4 z następujących:
1) dramatyzowanie siebie, teatralność, przesadny wyraz emocjonalny;
2) sugestywność, łatwe uleganie wpływom innych osób lub okoliczności;
3) powierzchowna i chwiejna uczuciowość;
4) stałe poszukiwanie podniet, docenienia przez innych i działań, dzięki którym osoba staje się centrum uwagi;
5) niestosowna uwodzicielskość w wyglądzie lub zachowaniu;
6) nadmierna koncentracja na atrakcyjności fizycznej.
HPD VS. BPD – podobieństwa i różnice
Histrioniczne zaburzenie osobowości (HPD) i borderline (BPD) to dwa odrębne zaburzenia osobowości, które mogą wykazywać pewne podobieństwa, takie jak intensywność emocji, impulsywność czy potrzeba uwagi, jednak różnią się w istotny sposób. Osoby z histrionicznym zaburzeniem osobowości charakteryzują się teatralnością i nadmierną emocjonalnością. Często zachowują się uwodzicielsko lub prowokacyjnie, a ich emocje mogą wydawać się płytkie lub przesadzone. Główną motywacją ich zachowań jest potrzeba aprobaty i uznania.
Z kolei borderline cechuje się niestabilnością emocjonalną, tożsamości i relacji interpersonalnych. Osoby z BPD doświadczają skrajnych wahań nastroju, intensywnego lęku przed odrzuceniem, tendencji do idealizacji i dewaluacji innych, a także impulsywnych zachowań, takich jak samouszkodzenia czy nadużywanie substancji. Emocje są głębokie i trudne do opanowania, a podstawowym problemem jest lęk przed opuszczeniem i trudność w regulacji afektu.
Podsumowując, osoby z HPD skupiają się głównie na zdobywaniu uwagi i aprobaty otoczenia poprzez dramatyzację i powierzchowne emocje, natomiast osoby z BPD przeżywają głębokie wewnętrzne konflikty, silne lęki przed porzuceniem i trudności w utrzymaniu stabilnego poczucia siebie oraz relacji.
Skąd się bierze HPD?
Zaburzenie może mieć wiele źródeł:
- Relacje z opiekunami – np. chwiejne style wychowawcze, nadmierna pochwała za atrakcyjność lub karanie za okazywanie emocji
- Modelowanie zachowań – np. obserwowanie u rodziców teatralnych, emocjonalnych sposobów reagowania
- Czynniki biologiczne – np. temperament, cechy układu nerwowego
- Doświadczenia z dzieciństwa – np. brak bezwarunkowej akceptacji
Jak diagnozować HPD?
Jesteś zainteresowany/a diagnozą zaburzeń osobowości? Zapraszamy do zapisu u naszych specjalistów!
Zalecenia
Podstawową formą leczenia jest psychoterapia – najlepiej długoterminowa:
- Psychoterapia psychodynamiczna – pomaga zrozumieć nieświadome mechanizmy;
- Terapia poznawczo-behawioralna – uczy rozpoznawania i modyfikowania schematów myślowych i zachowań;
Cel: wsparcie w regulacji emocji i budowaniu stabilniejszych relacji
! W niektórych przypadkach stosuje się farmakoterapię (np. przy współwystępującej depresji czy lęku), ale nie jest ona podstawowym sposobem leczenia !
Przykłady cech osobowości histrionicznej w kulturze:
Postacie z cechami osobowości histrionicznej są dość częste w popkulturze – przyciągają uwagę, są ekspresyjne, dramatyczne, często uwodzicielskie, a przy tym… emocjonalnie niestabilne. Choć nie są oficjalnie diagnozowane w fabule, można rozpoznać ich cechy. Oto kilka znanych przykładów z filmów, seriali i literatury:
🎬 Kinematografia
Scarlett O’Hara – Przeminęło z wiatrem
Ikoniczna postać. Teatralna, uwodzicielska, emocjonalna, pragnąca być w centrum uwagi – a jednocześnie niespokojna i chwiejna emocjonalnie.
Regina George – Wredne dziewczyny
Charyzmatyczna i manipulacyjna liderka grupy. Potrzeba dominacji, kontroli i bycia podziwianą dominuje jej zachowanie.
Catherine Tramell – Nagi instynkt
Urocza, nieprzewidywalna, prowokacyjna – jej zachowanie jest skrajnie uwodzicielskie, a emocje zmienne i intensywne.
Choć osoby z osobowością histrioniczną mogą być pełne uroku i energii, to za ich zachowaniem często kryje się głęboka potrzeba akceptacji i lęk przed odrzuceniem. Zrozumienie i odpowiednia pomoc mogą przynieść realną zmianę.
Nie zwlekaj – zapisz się na konsultację do naszego ośrodka jeśli zauważasz u siebie takie objawy.
Prawdziwe oblicze HPD
Teatralność i seksualna prowokacja w HPD to sposoby na zdobycie uwagi, wynikające z głębokiej potrzeby bycia zauważonym i docenionym. U ich podłoża leży brak stabilnego poczucia tożsamości i zależność od zewnętrznej oceny. Takie zachowania nie muszą odzwierciedlać autentycznych emocji, lecz są często nieświadomą próbą uzyskania akceptacji i bliskości.
Bibliografia:
Groth, J. Histrioniczne zaburzenie osobowości.
Gawda, B., & Czubak, K. (2012). Style przywiązania a cechy zaburzeń osobowości. Studia Psychologica, 12(2), 37-54